Tosya Çakısı-Tosya Bıçkısı-Tosya Bıçağı

Tosya Çakısı

Tosya Çakısı hakkında, fiyatları, özelliklerinden bahsettiğimiz yazımızı okuyabilirsiniz.
Bıçak genel anlamıyla “1. Bir sap ve çelik bölümünden oluşan kesici araç. 2. Çeşitli kesme işlerinde kullanılan keskin ağızlı araç. 3. Jilet” olarak tanımlanmaktadır.
Çakı ise, “Açılıp kapanan bir veya bir­kaç ağızlı küçük cep bıcağı”dır. Genel olarak çakı, bu anlamda bir bı­çak türüdür.
Tosya çakısı ise, birbirinden bağımsız açılıp kapanan iki değişik ağzı ve kullanılan hammaddeleri ile genel çakı türünden ayrılır.

Çünkü, normal çakı türünde kesici bir ağız bulunurken, Tosya bıçağında buna ek olarak, “bıçkı” denilen diğer bir ağız daha bulunur.
Genelde ağaç ve bağ buda kullanılan “Tosya bıçağı“, “Tosya bıçkısı” da denilir. Oldukça geniş kabul gören adıyla “Tosya bıçkısı”, üç bölümden oluşur. Birinci bölüm “sap” kısmıdır. İkinci bölüm “çakı” ve üçüncü bölüm “bıçkı” bölümünden ibarettir.

mini tosya çakısı
mini tosya çakısı

Tosya Çakısı Yapımı

tosya çakısı kemik
tosya çakısı kemik(manda boynuzu)

Tosya bıçkısı” nın sap kısmı, “manda boynuzu” ndan yapıldı. Gerede’den gelen manda boynuzu ya da diğer adıyla “kemik”, keser ile yontulur.

Öncelikle kökünden arındırılan kemiğin, mengeneye bağlı yontma kütüğü üzerinde uç kısmı da yontularak traşlanır. Diğer bir sözcük, “keser, boynuzu yer”.
Kemik, “kemik hızarı” denilen el testeresi ile uç ve kök bölümünden kesilerek Tosya bıçkısı’nın boyu belirlenir. “Kaba” durumdaki kemik, “zımpara taşı” na tutulur.

Tosya Çakısı Nereden Alınır?
Tosya Çakısı Nereden Alınır?
Tosya bıçkısı
Tosya bıçkısı

Manda boynuzunun ya da kemiğin kök tarafında “çakı” ve “bıçkı” kısımlarını oluşturan çeliklerin takılabilmesi için, kemik hızarı ile “bi­lezik” yeri açılır.

Paslanmaz demir saçtan oluşan bilezik, Tosya bıç­kısının kullanılırken ağaç budarken fazla basınçta kemiğin çatlamaması, dayanıklılığının artırılması için takılmaktadır.


Ancak, bileziğin takılması “bıçkı” ile “çakı” kısımlarının montesinden sonra gerçekleştirilmektedir. Bilezik hazırlanırken kemiğe matkap ile onun takılacağı yerden perçin yapmak için, iki delik açılır. Aynı boyuttaki delikler, kemikte birbirini karşılayacak şekilde bilezikte de bulunmak­tadır.

Yine “bıçkı” ve “çakı” kısımlarından oluşan yüzleri “sap”a ka­patmak için kemik üzerinde kemik hızarı ile kanal açılır.

tosya çakısı
tosya çakısı

Tosya bıçkısı / çakısının “bıçkı” ve “çakı” kısımlarını oluşturan yüz­ler, paslanmaz çeliktendir. Çelik, makas ile “sap”a göre sap ile aynı bo­yutta kesilir.

Gerek “bıçkı”, gerekse “çakı” kısımlarının taslağını oluş­turan her iki çeük yüz -ki bunlar aynı boydadır- örs üzerinde çekiç ile dövülür.

Amaç, bıçkının testereli tarafının, çakının ise keskin tarafının belirlenmesi ve inceltilerek işlenmesidir.

Sonra zıpmara taşında yüzlerin çalımı yapılır. Bıçkının testere yapılacak kısmı ile çakının keskin olacak tarafı tamamiyle beb’rlenir.

Çalım ile de inceltilir. Yüzlerin kenarları tesviye edilir ki bu da eğe ile gerçekleştirilir. Bu arada ilk kez çeliğin çekiç ile örste dövülmesi sırasında yüzlerden bıçkı olarak olanına daha iyi kesebilmesi amacıyla verilen “kavislik”, zımpara taşında da belirgin­leştirilmiş bulunmaktadır.

Tesviyeden sonra zımpara taşında çeliğin su­yunu daha iyi içmesi için, yüzlerin ağırtılması yapılır.

Ağırtılmadan son­ra usta, pense ile tuttuğu yüzlere örs üzerinde kendi damgasını vurur. Ustanın dayanıklılığını artırması amacıyla çeliğe su vermek için, “körük” aracılığı ile içinde kor halinde ateş bulunan “ocak” ta “kısaç” saye­sinde tuttuğu yüzleri kızdırmasından sonra, kızgın yüzler soğuk yağa batırılır.

Böylece su verme işlemi gerçekleştirilir. Su verme işleminden sonra matlaşan çelik yüzlerin, güzel ve parlak görülmeleri için, zımpara taşında parlatılması yapılır. Diğer bir anla­tımla bu işlem, yüzlerin “makyajı” işlemidir.

tosya çakısı yapılışı
tosya çakısı yapılışı

Önceden manda boynuzundan yapılmış sapa, bu işlemlerden son­ra çelik yüzler ve bilezik takılır.

Daha önce yay şeklindeki ağaç ile ipten yapılmış ve burgu biçimindeki bir delgi aracının kullanılmasını sağlayan “kemanı” ya da matkapla delinmiş bulunan delikler, üst üste getirile­rek sap, bilezik ve yüzler perçinlenir.

Sap zımpara yapılır ve zımpara fırçası ile parlatılır, Zımpara taşında “bıçkı” ve “çakı” olacak yüzlerin ağız kenarları bilenerek keskinleştirilir.

“Yağ bilosu” denilen iyi bir bi­leyici taş ile kılavuz alınır. Diğer bir anlatımla, yüzlerin ağız kenarları en keskin halini alır.Bu işlem, düz olan “çakı” kısmındaki son işlem­dir.
Kavisli olan bıçkı kısmında ise kesme işleminin daha da iyi ger­çekleştirilebilmesi için eğe ile “diş açılır”.Kısaca, “bıçkı” kısmına tes­tereli bir görünüm kazandırılır.Bu işlemlerden sonra da Tosya çakısı satışa sunulur.

Kastamonu Tosyada çarşıya çıktığını Tosyalı’ nın belinde bir tane Tosya Bıçağı mutlaka görebiliyorsunuz. Tosya da bağcılık kültüründen dolayı çakı büyük öneme sahiptir.

Tosya Çakısı Nereden Alınır ?

Tosya Demirciler Çarşısı’ndan temin edilebilmektedir.

Tosya Bıçkısı alırken sapının kemik ya da fiber olmasına dikkat ediniz.Çünkü birbirlerine çok benzemektedirler. Fiber sap, kemik sap göre daha kullanışlı ve dayanıklıdır fakat özelliği gereği kemik saplı olması daha önemlidir.İhtiyacınıza ve fiyat olarak kendinize uygun olanı almak size kalmıştır.

Tosya Çakısı Fiyatları

Tosya çakısı fiyatları boyları ve sap kısmının yapısına göre degişiklik göstermektedir.

En küçük (5cm) tosya çakısı (maskot) fiyatı 50TL başlamaktadır ve ustadan ustaya fiyatlar değişmektedir.

  • 7-8 cm Tosya çakısı: 80–120TL
  • 9-10 cm Tosya çakısı:120-150TL
  • 11-12 cm Tosya çakısı:150-200TL

Boy boy fiyatları artmaktadır ve 200 TL kadar fiyatlar çıkmaktadır.

Tosya Çakısının Kemik Olmasının Özelliği Nedir?

Tosya Çakısı kemik
Kemik Tosya Çakısı

Çakı’nın sapı dogal manda boynuzundan(kemik) imal edilmektedir.Tosya çakısının kemik olmasının özelliği kemiğin sağlam ve uzun yıllar dayanıklı olmasındandır.Tosya Bıçkısı’nın kemikten yapılması kemiğe kolay şekil verilmesindendir.

Tosya Çakısı Yapan Ustalar

  • Uğur MAYA : 537 358 8540
  • Murat BAZVAT:535 441 17 89
  • Ferhat MİNARECİ : 536 260 37 43
  • Yusuf BÜYÜK:535 694 65 66
  • Ahmet ORTA: 535 775 8081
  • Selahattin ÖZÖGET: 537 628 29 49
  • Mustafa ÇADIRCI : 535 548 28 72
  • Ahmet CANLI :539 406 44 84
  • Osman KURTÇUOĞLU: 0539 559 4361

Tosya Çakısı Belgeseli

Tosya’ya özgü yöresel Tosya Kesesi’nin özellikleri,tarihi ve yapımı ile ilgili yazımızı linke https://tosyaburada.com/tosya-kesesi/ tıklayarak okuyabilirsiniz.

Kaynak : İsmail ENGİN, TOSYA’DA BIÇKICILIK (ÇAKICILIK) VE BIÇKI YAPIM TEKNİKLER

Başa dön tuşu